TR34, İngiltere Beton Derneği (The Concrete Society) tarafından yayımlanan Technical Report 34 – Concrete Industrial Ground Floors rehberidir. Zemine oturan endüstriyel beton döşemelerin tasarımı, yapımı ve kalite kriterleri için dünyada en yaygın kullanılan kaynaklardan biridir. Güncel kullanılan sürümü 4. baskıdır (2013).
Depo, fabrika ve lojistik merkezlerinde zemin betonunun kalınlığı, donatısı (hasır çelik veya fiber), derz düzeni ve yüzey düzgünlüğü TR34 esaslarına göre belirlenebilir. Bu yazıda TR34 yaklaşımını özetliyoruz.
TR34 neleri kapsar?
- Zemine gelen yüklerin tanımlanması (raf, forklift, yayılı yükler),
- Alt zeminin modellenmesi (zemin yatak katsayısı),
- Döşeme kalınlığı ve donatının hesabı (hasır çelik, çelik fiber, makro sentetik fiber),
- Derz tipleri ve derz düzeni,
- Yüzey düzgünlüğü (düzlük ve seviye) sınıfları,
- Malzeme, uygulama ve kalite kontrol önerileri.
Tasarıma hangi veriler girer?
Yükler
TR34 yükleri üç ana grupta ele alır: noktasal yükler (raf ayakları, makine ayakları), hareketli yükler (forklift ve diğer malzeme taşıma ekipmanlarının tekerlek yükleri) ve yayılı yükler (yere istiflenen malzeme). Raf ayak yükü, taban plakası boyutu ve ayakların birbirine mesafesi hesabın en kritik girdilerindendir.
Alt zemin
Döşemenin oturduğu zemin, zemin yatak katsayısı (k) ile modellenir. Bu değer arazide plaka yükleme deneyiyle ölçülür veya CBR gibi deney sonuçlarından tahmin edilir. Geoteknik veriler ne kadar güvenilirse tasarım o kadar ekonomik olur.
Beton ve donatı
Beton sınıfı, döşemenin eğilme dayanımını belirler. Fiberli döşemelerde ise fiberin katkısı, EN 14651 çentikli kiriş deneyinden elde edilen kalıcı eğilme çekme dayanımları (fR1 ve fR4) ile hesaba girer. Bu nedenle “her zemine aynı dozaj” yaklaşımı yerine, kullanılacak fiberin deney sonuçlarıyla hesap yapılması gerekir.
TR34 ile fiberli döşeme tasarımı
TR34, beton çatladıktan sonra da yük taşımaya devam eden fiberli döşemeler için akma çizgisi (yield line) yaklaşımını kullanır. Noktasal yükler döşemenin iç bölgesinde, kenarında ve köşesinde ayrı ayrı kontrol edilir; ayrıca zımbalama kontrolü yapılır.
Bu yaklaşım sayesinde makro sentetik fiber veya çelik fiber ile, hasır çeliğe göre daha hızlı uygulanan ve çoğu durumda daha ekonomik zeminler tasarlanabilir. Konunun detayları için makro sentetik fiber mi, hasır çelik mi? yazımıza bakabilirsiniz.
Derz düzeni
TR34; kesme derzleri, serbest hareket (genleşme / döküm) derzleri ve izolasyon derzleri gibi derz tiplerini ve bunların detaylarını tanımlar. Derz aralığı; döşeme kalınlığı, donatı tipi ve rötre davranışıyla birlikte değerlendirilir. Forklift trafiğine açık derzlerde derz kenarlarının korunması ve uygun derz dolgu malzemesinin seçimi önemlidir.
Yüzey düzgünlüğü sınıfları
TR34, zemini kullanım şekline göre iki gruba ayırır: Araçların her yöne gidebildiği serbest hareket (FM) alanları ve dar koridorlu yüksek raf sistemlerinde araçların belirli hatlarda gittiği tanımlı hareket (DM) alanları. Her grup için düzlük ve seviye toleransları farklıdır. Yüksek raflı depolarda bu toleranslar, forkliftin raf yüksekliğindeki salınımını doğrudan etkiler.
TR34 ve ACI 360R arasındaki fark
ACI 360R, Amerikan Beton Enstitüsü’nün zemine oturan döşemeler için yayımladığı tasarım rehberidir. İki rehber de benzer konuları ele alır; ancak hesap yaklaşımları, güvenlik katsayıları ve fiber tasarımı yöntemleri farklıdır. Türkiye’de proje sahibinin şartnamesine göre her ikisi de kullanılabilir. Pratikte iki yaklaşımla karşılaştırmalı hesap yapmak, en ekonomik ve güvenli çözümü bulmaya yardımcı olur.
Doğru tasarım için gereken bilgiler
- Raf sistemi tipi, raf ayak yükleri ve taban plakası ölçüleri,
- Forklift tipi, tekerlek yükü ve tekerlek cinsi,
- Yayılı yük (t/m²) ve istif alanları,
- Zemin etüdü / plaka yükleme deneyi sonuçları,
- Yüzey düzgünlüğü beklentisi ve raf yüksekliği,
- Tercih edilen donatı tipi ve beton sınıfı.
Sık sorulan sorular
TR34 Türkiye’de zorunlu mu?
TR34 bir rehberdir; zorunluluğu proje şartnamesine bağlıdır. Ancak yabancı yatırımcıların ve lojistik firmalarının projelerinde sıklıkla referans gösterilir.
TR34 hesabı ile ne kadar tasarruf sağlanır?
Tasarruf; mevcut tasarımın ne kadar muhafazakar olduğuna, zemin koşullarına ve yüklere bağlıdır. Kalınlık ve donatının gerçek yüklere göre optimize edilmesi, çoğu projede belirgin malzeme ve işçilik tasarrufu sağlar.
Zemininizi TR34 esaslı tasarlayalım
Proofiber, mühendislik ve danışmanlık hizmeti kapsamında TR34 ve ACI 360R esaslı zemin betonu tasarımı, fiber–hasır karşılaştırması ve maliyet optimizasyonu yapar. Proje bilgilerinizi gönderin; ön değerlendirmeyi birlikte yapalım.